Turuncu Rengin Dansı

Renk değişimleri ile ilgili çözelti icerisinde gerceklesen görsel acidan ilginc bir gösteri deneyi.

Gerekli kimyasal maddeler ve malzemeler:

2 g HgCl2
5 g KI
saf su (saf olmasada olur, olsa daha iyi olur)
3 adet 400 ya da 500 mL`lik beher

Deneyin yapilisi:

2 gram HgCl2 300 mL su ile beher icerisinde cözülür (Cözelti 1). Ayni sekilde 5 gram KI da 300 mL su ile beher icerisinde cözülür (Cözelti 2).

Diger bir beher icerisinde cözelti 1 ilave edilir (Diyelim ki 50 mL). Cözelti 2 ise, yavas yavas turuncu renkli kati olusana kadar eklenir. Söyle bir bakilir. Istege gore sasirilir ya normal bu denir. Ardindan cözelti 2’den daha fazla eklenmeye baslanir ve cözeltinin tekrar renksize döndügü görülür. Artik sasirilir. Ama bitmez. Bu kez, cözelti 1 bu karisima eklenir ve turuncu rengin tekrar olustugu gözlenir. Cözelti 2 tekrar eklenir, turuncu renk kaybolur. Cözelti 1 eklenir, turuncu renk tekrar ortaya cikar. Beher dolana kadar kim kazanirsa bulasiklari o yikar.

Saka bir yana, bu sürekli renk degismesinin nedenini beherde gerceklesen tepkimelerle aciklayayim.

Hg2+ iyonlari iceren cözelti 1’e I- iyonlari iceren cözelti ilave edilmeye baslandiginda az cözünen turuncu renkli HgI2 cökelegi olusur.

HgCl2 + 2KI –> HgI2(k) (turuncu) + 2KCl

KI cözeltisinden yani cözelti 2 den daha fazla ilave edince, Bu kez, cözünen ve renksiz halde olan HgI42- kompleksi olusur.

HgI2 + 2 KI —-> HgI42- (renksiz) + 2 K+

Bu kez, HgCl2 nin ilavesi ile asiri KI nin neden oldugu bu komplekslesme dengesi geriye döner ve tekrar HgI2 turuncu katisi olusur. Hangi iyonun fazla olmasi ile ilgili olarak dengeler ve dolayisiyla renkler de degisir.

Iki farkli denge tepkimesi arasinda renk degisimi olmasi görsel acidan ilginc gelmektedir. Ayrica HgI2 nin turuncu rengi de oldukca carpicidir.

Potasyum Klorat Deneyi

Oldukca ekzotermik, alevli, dumanli bir deney.

Alev, isi, duman hepsi bu tepkimede toplanmis vaziyette. Yapilmasi da oldukca kolay. Gerekli kimyasal maddeleri vereyim ben önce :

1. KClO3, Potasyum klorat
2. Seker (Evet, evet bu kez bildigimiz toz seker)
3. Söyle en derisiginden H2SO4,sülfürik asit.

Miktarlari vermedim cünkü göz karari miktarlar kullanabilirsiniz. Isiya dayanikli bir kaba (porselen ya da metal öneririm) yaklasik esit miktarlarda KClO3 ve sekeri karistirip koyun (5`er gram diyelim mesela, fikriniz olmasi acisindan). Simdi bu karisimin üzerine derisik sülfürik asitten bir damlayi, damlalik ya da pipet yardimiyla damlatiniz ve geri cekilip olanlari izleyin. Damlattığınız yerde öncelikle kücük bir kararma olacak ve ardindan, kuvvetli bir alev, roketlerin arkasindan cikarmiscasina, yukari dogru yükselecektir. Dikkatli olmanizi öneririm. Bu esnada duman da cikmaktadir elbette. Bu deneyi, celik bir bardak icinde yaptigim zaman, bardagin alt kisimlarinin kor hale geldigini söylemem sanirim tepkimenin siddeti hakkinda bir fikriniz olur. Ama acik bir alanda, etrafta yanabilecek seyler bulunmadiginda yapilmasinda hic bir tehlike yoktur. Yanma sonucu geriye, köpügümsü yapida karbon kalmaktadir sadece.

Peki burada nasil tepkimeler oluyor. Bu deneyi cok sevmemin bir sebebi de cok hos bir dizi tepkimenin olmasidir. Ilk olarak, derisik sülfürik asit, sekerle tepkimeye girerek, karbon ve su olusturur.
C12H22O11 + (H2SO4) —-> CO2 + H2O + ısı
Bu ekzotermik bir tepkimedir ve aciga cikan isi, KClO3 ün, KCl ve O2 seklinde bozunmasina neden olur.
KClO3 + ısı —-> KCl + O2
Olusan O2 de, sekerden olusan karbonla (yani kömürle) tepkimeye girerek yanar ve CO2 olusturur.
C + O2 —-> CO2
Beyaz dumanin sebebi de sanirim, olusan KCl`den kaynaklaniyor.

Sunu da ilave etmekte fayda var. Aslinda bu tepkime cok daha ekzotermik bir tepkime olan ama yüksek bir aktivasyon enerjisine sahip Termit adi verilen asagidaki tepkimenin baslatilmasinda kullanilir.

Al + Fe2O3 —-> Al2O3 + Fe

Zaten bu tepkime sonucu sivi demir elde edilir. Demirin erime noktasinin 1538 °C oldugu düşünülürse, tepkimenin oldukca ekzotermik oldugu daha iyi anlasilir sanirim. Termit tepkimesini hic yapamadim ama icimde hep ukte olarak kalmistir. Ama sizi temin ederim ki, yukarida anlattigim acilis tepkimesi bile insana yeterince haz veriyor.

Beyaz+Beyaz=Sarı

Oldukca basit ama renk degisimi olmasi nedeniyle oldukca ilginc bir tepkime. Gerekli kimyasal maddeleri ve malzemeleri vereyim öncelikle:

- Pb(NO3)2
– KI
– kücük bir kap (beher, petri kabi, havan vs.)

Yapilisi:
birer spatul miktari beyaz renkli tuz olan Pb(NO3)2 ve KI bir kap icerisinde karistirilir. Karistirma islemi sürerken, sari renkli bir tuzun olustugu gözlenir. Sasirilir.:).

Genelde alisik oldugumuz, cözelti icerisindeki tepkimelerin disinda, bu gösteri deneyse, görsel olarak da degisik ve ilgi cekici gelen kati-kati tepkimesi gerceklesmektedir. Beyaz renkli Pb(NO3)2 ile KI nin tepkimesi sonucu sari renkli PbI2 katisi olusmaktadir. Ayrica beyaz renkli KNO3 de olusmakta ama PbI2 nin sari rengi baskin cikmaktadir.

Pb(NO3)2 (k) + 2KI (k)—-> PbI2 (k)+ 2 KNO3 (k)

Ayni deneyi bu tuzlarin cözeltileri ile de yapabilirsiniz. Yine görsel olarak oldukca ilgi cekici sari renkli PbI2 katisinin olustugunu gözlemleyebilirsiniz.


Genelde kati-kati tepkimeleri oldukca zor gerceklesir ama olusan ürünün kararligi ya da tepkimeye girenlerin reaktiviteleri buna benzer tepkimelerin gerceklesmesine olanak saglar.

 

Özkütle farkı

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logo

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook photo

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ photo

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s